Interactief Waterbeheer

Filtersysteem verhoogt levensduur sorteerwater fruit

Mon, 27 Feb 2012 09:31:00 +0100

Pcfruit, het Limburge proefcentrum voor de fruitteelt, heeft een filterinstallatie ontwikkeld die ervoor zorgt dat het sorteerwater voor fruit vier tot vijf keer langer meegaat. “Dit systeem draagt niet alleen bij tot duurzaam watergebruik, het is ook economisch belangrijk omdat een sorteerbedrijf minder vaak stil ligt als het water moet ververst worden”, zegt Piet Creemers, diensthoofd Mycologie.

De meeste fruitsorteerbedrijven zijn de jongste jaren van droog sorteren overgestapt naar nat sorteren omdat het fruit zo beter wordt beschermd. Het probleem is echter dat het water al snel vervuild raakt met resten van gewasbeschermingsmiddelen, bacteriën, schimmels of gisten die op het fruit kunnen aanwezig zijn. Daarom moest het sorteerwater al na drie tot vijf dagen ververst worden.

Met oog op een duurzamer watergebruik onderzocht het pcfruit hoe de kwaliteit van dit sorteerwater kan verbeterd worden. Samen met een constructeur ontwikkelde het proefcentrum een filtersysteem. “Dat systeem maakt gebruikt van vier filters: een zandfilter, een koolstoffilter, een UV-behandeling en een waterperoxidebehandeling. Via een bypass wordt het water onttrokken aan het sorteerkanaal en gezuiverd. Zo kan tot één maand lang hetzelfde water worden gebruikt”, legt Creemers uit.

Deze toepassing heeft heel wat voordelen. “Het is niet alleen beter voor het milieu, ook voor de sorteerbedrijven is het positief. Het water dat ze gebruiken, is van drinkwaterkwaliteit en dus duur. Bovendien ligt de sorteerband veel minder stil omdat het water minder moet ververst worden. Twee keer winst dus”, meent Creemers. De techniek is nog niet in gebruik bij een sorteerbedrijf, maar de onderzoeker verwacht dat dit snel zal gebeuren.

Met dit onderzoek wil de provincie Limburg haar land- en tuinbouwers voorbereiden op 2015, wanneer alle Europese oppervlaktewater van goede kwaliteit moet zijn, zoals Europa in haar Kaderrichtlijn Water heeft vastgelegd. “In dat kader is in Limburg bijna 500.000 euro aan Europese middelen geïnvesteerd. De provincie zelf investeerde 330.000 euro”, aldus gedeputeerde voor Landbouw, Marc Vandeput.

Studiedag Duurzaam Waterbeheer

Sun, 01 Jan 2012 12:59:00 +0100

16 februari va, 13.00-16.45 uur
Hooibeekhoeve, Hooibeeksedijk 1 - Geel

Water, een schaars goed?
Gezien de stijgende waterprijzen, het strengere vergunningenbeleidvoor grondwater en de verplichting om afvalwater te zuiveren, wordt duurzaam waterbeheer op je bedrijf alsmaar belangrijker. De land- en tuinbouwsector gebruikt jaarlijks grote hoeveelheden grondwater. Aangezien de grondwaterreserves in sommige gebieden uitgeput dreigen te raken, wordt overschakeling op alternatieve waterbronnen steeds meer gestimuleerd. Het juiste water op de juiste plaats gebruiken, leidt in veel gevallen tot een forse waterbesparing en houdt je waterfactuur binnen de perken. Een van de belangrijkste problemen bij het gebruik van alternatieven, zoals regenwater, is de verhoogde bacteriologische druk. Deze druk kan verholpen worden door het water op een goede manier te ontsmetten. De studienamiddag vindt plaats op de proefboerderij de Hooibeekhoeve, waar het regenwater ontsmet wordt via de techniek van ‘electrochemische activatie' (ECA).

Programma
13.00 Ontvangst
13.30 Welkom: Ilse Van Den Broeck, directeur Hooibeekhoeve
13.45 Landbouw en water, een overzicht van de wetgeving: Brenda Mariën, SBB
14.15 Het juiste water op de juiste plaats: Griet Janssen, Innovatiesteunpunt
14.45 Ontsmetten van water door elektrochemische activatie: Kristof Naessens, Anolytech
15.15 Praktijkvoorbeeld: Hooibeekhoeve: Kristien Broekx, Hooibeekhoeve
15.30 Bezoek ontsmettingsinstallatie en rietveld op de Hooibeekhoeve
16.30 Afsluiting

Kostprijs
Deze studiedag is gratis.
Inschrijven
Inschrijven kan op tel. 016 28 61 02 (Diana Goris) of via mail naar diana.goris@innovatiesteunpunt.be.
Meer info?
Surf naar www.innovatiesteunpunt.be, www.hooibeekhoeve.be of www.biotechnicum.be/PVL.htm of bel naar 016 28 61 24.

Biofilter en uitrijden waswater spuitmachines beste maatregelen voor schoon water

Mon, 05 Dec 2011 11:36:00 +0100

De inzet van een biofilter en het uitrijden over het land van waswater dat vrijkomt na het schoonmaken van spuitmachines zijn de best toepasbare technieken om vervuiling van het oppervlaktewater met gewasbeschermingsmiddelen tegen te gaan. Dat is de uitkomst van de proef 'Afspoeling spuitmachines' die waterschap Brabantse Delta samen met enkele boeren in West-Brabant heeft uitgevoerd in het kader van het Europese project Interactief Waterbeheer.

Het tegengaan van vervuiling van het water in sloten en beken in het landelijk gebied is een taak die waterschap Brabantse Delta samen met betrokkenen in het buitengebied uitvoert. Eén van de vervuilingsbronnen die moet worden aangepakt is het wegsijpelen van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater bij het schoonmaken van spuitmachines.

Zoektocht naar praktische oplossingen
De huidige wetgeving is er op gericht om het waswater op het veld te verspreiden waar de bespuiting ook is uitgevoerd. In de praktijk is dat niet altijd mogelijk door bijvoorbeeld het ontbreken van voldoende schoonmaakwater of door natte omstandigheden op het perceel. In een aantal gevallen wordt de spuitmachine dan toch op het erf schoongemaakt met lozing op oppervlaktewater of de riolering tot gevolg. Dit was voor waterschap Brabantse Delta aanleiding om een aantal goedkope en praktisch toepasbare maatregelen op de bedrijven uit te proberen. Hiervoor is een aantal ondernemers geselecteerd in de omgeving van Nieuw-Vossemeer die mee wilden werken aan een proef met deze maatregelen.

Nieuwe technieken
In totaal zijn 6 mogelijke oplossingen getest. Daaronder zijn enkele nieuwe technieken die nog in de ontwikkelfase verkeren. Een voorbeeld daarvan zijn zogeheten osmosezakken waarin het waswater wordt opgevangen. De zakken - die eenmaal gevuld met 250 liter waswater buiten worden opgeslagen - bestaan uit een halfdoorlatend membraan waardoor het water naar buiten kan komen en onder invloed van de wind verdampt. Het residu in de zakken, in dit geval de resten van het gebruikte gewasbeschermingsmiddel, wordt als afval afgevoerd. Deze techniek komt uit Frankrijk en is nieuw in Nederland.

Sentinel
Een andere nieuwe techniek die nog verder ontwikkeld moet worden is de Sentinel. In deze minizuivering wordt aan het waswater een middel toegevoegd waardoor de in het water aanwezige gewasbeschermingsmiddelen samenklonteren tot vlokken die daarna verwijderd worden. Het overblijvende water wordt tenslotte nog door een koolstoffilter geleid voor een extra zuivering. Omdat deze technieken nog verder ontwikkeld moeten worden of relatief duur zijn om op bedrijfsniveau te gebruiken, worden ze nu nog niet aangemerkt als praktisch toepasbare oplossing. Dat kan in de toekomst wellicht veranderen.

De deelnemers aan de proef hebben ook een speciale douche getest die op de spuitmachine is gemonteerd. Daarmee kan de spuitmachine echter onvoldoende schoon worden gemaakt. Ook een intern reinigingssysteem van de spuitmachine (Aams reinigingssysteem) levert onvoldoende rendement op voor het doel van deze proef.

Opvang en uitrijden waswater en inzet biofilter
De beste praktische oplossingen zijn de aanleg van een speciale opvangvoorziening op het erf om het waswater op te vangen. Dat waswater wordt daarna uitgereden over het land waar het betreffende gewasbeschermingsmiddel ook is toegepast.

Een andere goed bruikbare oplossing is de plaatsing van een biofilter. Dit biologisch zuiveringssysteem bestaat uit meerdere bakken, gevuld met onder andere stro, potgrond, kokos en zwarte aarde. Door deze bakken boven elkaar te plaatsen is het ruimtebeslag beperkt. Het waswater wordt via de bovenste bak door het filter geleid waarna er biologisch gezuiverd water over blijft. Dat schone water kan weer voor nieuwe bespuitingen worden ingezet.

Het waterschap deelt deze resultaten met de partners binnen Interactief Waterbeheer en worden als advies meegegeven in het contact met agrariërs in het werkgebied van het waterschap.

Niet te geloven wat water allemaal vermag

Thu, 29 Sep 2011 09:41:00 +0200

Magnetiseer drinkwater, en de kippen raken weer aan de leg. Is dat puur bijgeloof, of steekt er iets aantoonbaars achter? Bij DHV geloven ze niks, maar ze veroordelen ook niks. De Volkskrant sprak met een open mind over "vitaal water".

Download het volledige artikel hier!

Broeikaseffect onderwerp van Laarzensessie

Thu, 23 Jun 2011 12:05:00 +0200

De opwarming van de aarde en de waterproblemen dat dit met zich meebrengt. Dat was het onderwerp van de vierde Laarzensessie van het Interregproject Interactief Waterbeheer. Zo'n Laarzensessie wil waterwerkers, waterweters en waterkenners met elkaar in contact brengen. Dit keer waren we te gast in het glastuinbouwbedrijf Den Boschkant van Leo en Maria Verdonck-Van Dessel. Het ideale decor om dieper in te gaan op het watergebruik en -hergebruik in de land- en tuinbouw. Spreker Serge de Gheldere, ambassadeur van klimaatgoeroe Al Gore, plaatste dit in een ruimer kader.

Serge de Gheldere is geen onbekende. Hij is ingenieur van opleiding en ging na zijn studies aan de slag in de productontwikkeling, toegepast in de medische industrie. Tijdens een anderhalf jaar durend verblijf in Chicago ontdekte hij dat je duurzaamheid ook op een aantrekkelijke en interessante manier kunt voorstellen. "Je moet de klimaatcrisis als een soort kans zien, als een opstapje naar een beter werkende maatschappij", zei hij daarover. In 2006 las hij een interview met Al Gore, de man achter de klimaatdocu 'An Inconvenient Truth'. Die zocht toen 1000 mensen uit de hele wereld die hij een opleiding wilde geven om zijn project meer slagkracht te geven. Serge was één van de twee Europeanen die geselecteerd werd. In totaal waren er 6400 sollicitaties.

"Het waren de verzekeraars die als eerste de gevolgen van de klimaatcrisis ontdekten. Zij betaalden jaar na jaar meer schadevergoedingen uit voor natuurrampen, zoals overstromingen en aardbevingen. Sinds het World Economic Forum formeel bevestigde dat de klimaatsverandering een grote impact zal hebben, wordt dit fenomeen door een zeer grote groep menen aux serieux genomen. Daarvoor was het nog te veel een soort 'doemdenkerij' van een kleine groep", bevestigt de Gheldere. "Onze ecologische voetafdruk is op dit moment veel te groot. We verbruiken veel meer dan de aarde op een jaar kan produceren en dat is niet vol te houden. Daarom moeten we naar een low carbonmaatschappij. Nu stoten we in ons land 12,3 ton CO₂ per persoon per jaar uit; tegen 2050 zou dit maar 1,2 ton meer mogen zijn. Dat is dus een vermindering van 90% in de volgende 40 jaar. Een enorme uitdaging waar we nu al mee bezig zijn, denk maar aan de vele groendaken die opduiken, de zonnepanelen, de passiefhuizen of het feit dat de provincie Limburg tegen 2020 CO₂-neutraal wil zijn."

Na de vragenronde, die heel wat tijd in beslag nam, had consulente Griet Janssen van het Innovatiesteunpunt voor land- en tuinbouw het over waterbeheer op een tuinbouwbedrijf. "Water is een kostbaar goed dat in de toekomst nog schaarser zal worden. Het duurzaam en efficiënt omspringen met water is één van de uitdagingen van de moderne tuinbouw. In de glastuinbouw kan veel water bespaard worden door het gebruik van recirculatiesystemen. Zo'n systeem verzamelt het drainwater en hergebruikt het in de teelt. Bijkomend voordeel is dat de in het water gebrachte meststoffen, nutriënten zoals stikstof en fosfaat, niet via het afvalwater naar het milieu worden afgevoerd, maar optimaal worden aangewend voor de groei van de gewassen."

Maria Van Dessel, ambassadeur van de land- en tuinbouw, leidde de deelnemers van de Laarzensessie nadien rond in haar ultramodern glastuinbouwbedrijf met een oppervlakte van 9 ha waar ze, samen met 50 medewerkers, tros- en pruimtomaten teelt. De serres worden verwarmd met een wkk-installatie. Tegelijk wordt er elektriciteit geproduceerd die ongeveer 3000 gezinnen van stroom kan voorzien. Het bedrijf probeert ook op een duurzame manier met water om te gaan, door zoveel mogelijk water te hergebruiken en te zuiveren. Hiervoor maakt men gebruik van een rietveld.

Watering overtuigt landbouwers van beheer beekranden

Sun, 19 Jun 2011 10:13:00 +0200

Een doordacht beheer van beekranden draagt in belangrijke mate bij tot de verbetering van de waterkwaliteit en de biodiversiteit. Omdat deze stroken langs beken deel uitmaken van landbouwpercelen, is een essentiële rol weggelegd voor landbouwers. De Limburgse watering De Dommelvallei hielp zestig landbouwers overtuigen om op vrijwillige basis mee te werken aan het beekrandenbeheer via een beheerovereenkomst.

De eerste wateringen ontstonden in de 12e eeuw. Oorspronkelijk waren het verenigingen van grondeigenaars en gebruikers die gronden drooglegden voor de landbouw. Vandaag werken deze lokale instellingen vooral aan een modern, lokaal en integraal waterbeleid. De wateringen beheren de onbevaarbare, kleinere waterlopen die van lokaal belang zijn. Dat houdt alle werken in op het vlak van ruiming, onderhoud en herstellingen, met aandacht voor zowel waterkwantiteit als -kwaliteit. De watering De Dommelvallei situeert zich in Noord-Limburg en bestrijkt de gemeenten Peer, Hechtel-Eksel, Overpelt en Neerpelt. Het ambtsgebied situeert zich in het
Maasbekken en heeft een oppervlakte van ongeveer 1.830 ha. De watering speelt een actieve rol in het project ‘Beekrandenbeheer in het stroomgebied van de Dommel en deWarmbeek’ dat financieel gesteund wordt door het Europees Fonds voor Regionale
ontwikkeling.

Beekranden kunnen worden gedefinieerd als bufferstroken van meestal zes meter breed langs waterlopen in landbouwgebied. Landbouwers die bereid zijn deze stroken niet te bemesten, er geen gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken en ze op een latere datum te maaien, kunnen van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) een beheervergoeding
krijgen die wordt berekend op basis van het productieverlies en de beheerkosten. Ongeveer 70 procent van de beheerovereenkomsten perceelsrandenbeheer in de regio werd afgesloten via bemiddeling van watering De Dommelvallei. “De respons van de meeste landbouwers is positief, mede dankzij de inzet van onze projectleider Annelies Gorissen”, benadrukt Johan Hillen, voorzitter van de watering. Niet minder dan zestig landbouwers nemen op vrijwillige basis - wat hun betrokkenheid vergroot - deel aan het project.

Samen beheren ze nu al meer dan dertig kilometer beekranden. De watering werkt erg lokaal, toch blijft een globale visie belangrijk. “Een
grensoverschrijdende aanpak en een integrale visie zijn noodzakelijk. Want een beek bron eigen verslaggeving stopt natuurlijk niet aan de Belgisch-Nederlandse grens. We willen ook zoveel mogelijk aaneengesloten stroken creëren, zonder onderbrekingen”, zegt Hillen.

Eind dit jaar loopt het project af. Beheerovereenkomsten die dit jaar werden afgesloten, lopen nog vijf jaar door. Wat er daarna gebeurt, is niet helemaal duidelijk. “De vruchten van ons werk mogen niet verloren gaan”, besluit Hillen. “Er wordt nu al uitgekeken naar
middelen om het project te verduurzamen. Want een doordacht beekrandenbeheer is en blijft van fundamenteel belang. Als de kwaliteit van het beekwater en ook het oppervlaktewater wordt verbeterd, heeft iedereen daar immers baat bij.”

Tungelroysebeek herleeft dankzij ecologisch beekherstel

Sun, 12 Jun 2011 10:11:00 +0200

De Tungelroysebeek is een waterloop die deels ontspringt in Belgisch Limburg en deels in het Nederlandse Noord-Brabant. De beek loopt grotendeels op Nederlands grondgebied en mondt uit in de Maas. Binnen het programma Interactief Waterbeheer worden twee trajecten heringericht. Het doel is de realisatie van een ecologische verbindingszone langs de beek tot aan de Maas. De belangrijkste partners in dit project zijn Waterschap Peel en Maasvallei en de Nederlandse Provincie Limburg.

De sterk gekanaliseerde Tungelroysebeek, met een stroomgebied van ca. 30.000 ha, zal binnenkort weer een ecologisch meanderende, stromende beek zijn met een aangepast waterpeil. Maar wat houdt het Project Realisatie Ecologisch Beekherstel Tungelroysebeek nu precies in?

Een meanderende beek
In 2005 reeds werd begonnen met de uitvoering van de eerste trajecten. Inmiddels is zo’n 15 km van de 35 km lange beek heringericht. De komende jaren zijn nog eens ruim 15 km gepland. Het is de bedoeling dat er binnen 5 jaar een aangesloten natuurlijke, op sommige plaatsen half natuurlijke beek ontstaat, die een ecologische verbindingszone vormt tussen het Vlaamse Stamprooierbroek en Smeetshof en het Nederlandse Leudal.

De twee trajecten nabij de Belgisch-Nederlandse grens die vallen onder Interactief Waterbeheer zijn zo goed als voltooid. Binnen het traject Wisbroek-Krang (3,5 km) werden twee stuwen verwijderd. Binnen het traject Diesterbaan-Raam (eveneens 3,5 km lang) werden vistrappen aangelegd bij de twee stuwen. Daarbij kwam nog de vernieuwing en automatisering van de stuw in de watergang De Raam. Een belangrijk element is de vernatting, want het is de bedoeling dat er in en rond de beek een kwalitatief hoogwaardige natuur tot stand komt. Door het verwijderen van de stuwen en het hermeanderen wordt de beek ook toegankelijk voor nieuwe vissoorten.

Bodemsanering noodzakelijk
In het gebied was een vervuiling met zware metalen vastgesteld. Het ging om zink en cadmium. Dit had te maken met het feit dat er vroeger een grootschalig gebruik van zinkassen in erf- en wegverhardingen was geweest. Pas jaren later werden de gevaren hiervan zichtbaar. Het probleem was dat de Tungelroysebeek voor een grote afvoer en verspreiding van de verontreiniging had gezorgd. Ook die bodemverontreiniging moest worden aangepakt.

Actief Bodembeheer De Kempen zette zich sterk in voor de sanering van deze verontreiniging. De sanering van het traject Diesterbaan-Raam valt onder Interactief Waterbeheer. Ook voor de uitvoering van het traject Wisbroek-Krang is een bodemsanering noodzakelijk, maar deze maakt geen deel uit van het InWa-project.

Ook al valt het Project Realisatie Ecologisch Beekherstel Tungelroysebeek maar voor een relatief klein deel onder Interactief Waterbeheer, toch mag het belang voor de waterkwaliteit en de ecologie niet worden onderschat.

Voordelen van peilgestuurde drainage worden onderzocht in Zeeland

Fri, 10 Jun 2011 10:08:00 +0200

Drainage kan worden omschreven als het versneld afvoeren van overtollig grondwater door het aanleggen van greppels of buizen. Een goede ontwatering is voor de landbouw immers van cruciaal belang. Maar deze drainage heeft ook bepaalde nadelen. Daarom wordt in Nederland nu onderzoek gedaan naar de waterkwaliteitseffecten van een samengestelde peilgestuurde drainage. Het onderzoek in Colijnsplaat valt onder het Europees programma Interactief Waterbeheer.

Het onderzoeksproject Samengestelde Peilgestuurde Drainage in opdracht van het Nederlandse ministerie van VROM wordt uitgevoerd door de Provincie Zeeland, het waterschap Brabantse Delta en het waterschap Peel en Maasvallei. Het heeft betrekking op de provincies Limburg, Noord-Brabant en Zeeland. In die laatste provincie werd een proefveld aangelegd op de Rusthoeve in Colijnsplaat. Het is de bedoeling kennis en ervaring op te doen over de invloed van samengestelde peilgestuurde drainage in landbouwgronden op de hydrologische werking en de uitspoeling van stikstof en fosfaat.

Uitgebreide proefopstelling
Een te snelle afvoer van water kan in periodes met zware neerslag stroomafwaarts heel wat wateroverlast veroorzaken. In droge periodes kan een te sterke ontwatering van landbouwpercelen dan weer leiden tot opbrengstverlies en de verdroging van aangrenzende natuurgebieden. Een lagere grondwaterstand heeft ook negatieve gevolgen voor de waterkwaliteit doordat de uitspoeling van stikstof toeneemt. Verwacht wordt dat het systeem van samengestelde peilgestuurde drainage hiervoor een oplossing kan bieden.

In Colijnsplaat werd een uitgebreide proefopstelling met vier plots in duplo aangelegd: twee met peilgestuurde drainage op de gangbare diepte en twee met een diepe drainage. Telkens wordt één plot op grondwaterpeil gehouden, terwijl in het andere plot het grondwaterpeil wordt opgezet. Voor ieder plot worden de effecten dan bemeten: de hydrologische effecten in het perceel, de invloed op de nutriëntenhuishouding, de verschillen in uitspoeling en de effecten op de groei en opbrengst van de gewassen. Ook de herkomst van de nutriënten wordt opgevolgd: zijn ze het gevolg van de bemesting of van het omhoog komen van zout grondwater?

Hoe werkt peilgestuurde drainage?
Bij het systeem van peilgestuurde drainage monden de drains niet direct in de sloot uit, maar in een verzameldrain. Deze leidt naar een verzamelput waarin het peil regelbaar is. De drains zijn ook vaak dieper aangelegd en er wordt een hoger waterpeil gehanteerd dan bij de conventionele drainages. Een groot voordeel is dat er minder sloten nodig zijn. Door het hogere peil wordt het water ook beter vastgehouden. Omgekeerd is het peil ook makkelijker te verlagen, zodat de boeren in het voorjaar sneller op het land kunnen. Ook wat de waterkwaliteit betreft zijn er positieve effecten. Het hogere waterpeil vermindert de uitspoeling van stikstof door afbraak van nitraat. Waarschijnlijk wordt ook de fosfaatuitspoeling beperkt.

Naast de veldproeven zijn er ook enkele praktijkbedrijven waar het systeem al is ingevoerd. Ook zij worden continu gevolgd, zodat de praktijkervaringen kunnen worden meegenomen in het onderzoek. Via nieuwsbrieven, themadagen en studiebijeenkomsten worden de bevindingen doorgespeeld naar onderzoekers, overheden, landbouwers en drainagebedrijven. Alles wijst er nu al op dat peilgestuurde drainage een veelbelovend systeem is.

Wasplaats voor opvang van spoelwater met gewasbeschermingsmiddelen

Sun, 15 May 2011 10:19:00 +0200

Twee akkerbouwers uit de omgeving van Steenbergen hebben op hun erf, bij wijze van proef, een wasplaats aangelegd waar ze het spoelwater opvangen dat vrijkomt bij het schoonmaken van hun spuitmachine voor gewasbeschermingsmiddelen. Vroeger verdween het vervuilde spoelwater in de sloot. Het waterschap Brabantse Delta is blij met de twee pioniers die zo hun sloot schoon houden. De praktijkproef zorgt ervoor dat de milieumaatregel beter aansluit op de bedrijfsvoering. Het schoonmaken van de spuitmachine op de wasplaats blijkt zelfs bedrijfsmatige voordelen blijkt te hebben.

"Zeer leerzaam om samen met het waterschap Brabantse Delta uit te vinden hoe wij kunnen voorkomen dat bij het afspoelen van onze spuitmachine voor gewasbeschermingsmiddelen vervuild water in de sloot terecht komt," zo vertelt Peter de Jager. De Jager is akkerbouwer in De Heen bij Steenbergen. Hij doet voor het tweede jaar mee aan een proef met een speciaal op zijn erf aangelegde wasplaats waar hij zijn spuitmachine kan schoonmaken. Het vervuilde water wordt er opgevangen en afgevoerd naar zijn mesttank. Eens in de zoveel tijd leegt hij die tank en rijdt hij het opgevangen spoelwater met zijn mestwagen uit over zijn akkers. De Jager begrijpt dat het waterschap af wil van het lozen van spoelwater. De praktijkproef haalt de scherpe kantjes af van de milieumaatregel. "We hebben samen iets bedacht dat we nu in de praktijk uitproberen en daar waar nodig verbeteren. Anders had het waterschap ons een of andere milieumaatregel opgelegd waarvan je maar moet zien of die werkt." Of zijn wasplaats een goede optie is, kan De Jager nog niet zeggen. Dit is het tweede seizoen dat hij het spoelwater opvangt en uitrijdt. In het spuitseizoen van maart tot juli rijdt hij dagelijks van het land naar zijn wasplaats. "Voorheen maakten we de spuitmachine op het land schoon en reden we nog een keer extra uit voor het spoelwater. Maar als het land nat is, trekt de machine opnieuw diepe sporen. Nu rijden we met het spoelwater terug naar het erf en hoeven dus niet opnieuw het land op”. De wasplaats is voor De Jager dus niet alleen een milieumaatregel.

Spoelwater verdampt in plantenbak
Vlakbij in Nieuw-Vossemeer, doet akkerbouwer Ryan van Oorschot ook mee aan het proefproject. Ook hij heeft sinds vorig jaar een wasplaats op zijn erf voor het schoonmaken van zijn spuitmachine. Anders dan De Jager rijdt hij echter het opgevangen spoelwater niet uit op het land, maar zuivert hij het water met een speciaal voor dit doel ontwikkelde biofilter. Deze filter bestaat uit meerdere bakken gevuld met stro, potgrond, kokos en zwarte grond. Het vervuilde spoelwater percoleert door deze bakken en wordt zo biologisch gezuiverd. Als laatste stap wordt het water naar een plantenbak geleid. Daar nemen de planten het gezuiverde water helemaal op zodat er niets meer van het spoelwater overblijft. Van Oorschot zit nog wel met een klein probleem. "Ik hou meer spoelwater over dan ik op dit moment met de biofilter kan verwerken."

Wat werkt het beste
Zowel De Jager en Van Oorschot zijn tevreden over het verloop van de proef. "Er ontstaat wederzijds begrip", aldus De Jager."De proef zorgt ervoor dat we in goed overleg met het waterschap samen kijken wat het beste werkt." Ook Van Oorschot doet graag mee aan de proef. "Bij mij is het nieuwsgierigheid. Ik wil niet afwachten tot er een milieumaatregel wordt opgelegd. Ik heb nu al deze biofilter en die kost me niets."
Toch laten beide akkerbouwers doorschemeren dat de aanleg van de wasplaats en de watertanks duur zijn. Op de vraag of ze de door hun beproefde opvang aan collega's adviseren, komt een aarzelend antwoord. Voor Van Oorschot moet de biofilter eerst nog bewijzen dat die goed werkt en in het geval van De Jager geldt dat een akkerbouwer wel zelf over een mestwagen moet beschikken.

Schoon slootwater in 2015
Het waterschap is er door de Europese Unie aan gehouden dat het slootwater in 2015 - met uitstel tot uiterlijk 2027 - schoner moet zijn. Met name gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen overschrijden op een aantal plaatsen in West-Brabant de normen voor het oppervlaktewater. Het gaat om zeer lage concentraties maar voor het waterschap is het belangrijk omdat bepaalde waterplanten en vissen niet goed kunnen gedijen. Het zijn juist deze waterplanten en vissen die bepalend zijn voor de waterkwaliteit en waar Brussel het waterschap op afrekent. René Rijken die bij het waterschap Brabantse Delta het proefproject met het afspoelwater begeleid, is blij met de pionierende akkerbouwers. "We hebben al veel verontreiniging van de sloten kunnen voorkomen door teeltvrije zones langs de sloten. Veel spuitmachines zijn inmiddels uitgerust met speciale driftdoppen die veel preciezer op de planten spuiten. Nu zijn we toe aan de aanpak van het spoelwater", zo licht Rijken toe.

Maatregel die landbouwer het beste past
De proef met de wasplaatsen maakt deel uit van het Europees Interreg-project Interactief Waterbeheer waarbinnen landbouwers, waterschappen en provincies in Zuid-Nederland en Vlaanderen samen nieuwe manieren uitproberen om de waterkwaliteit in boerensloten te kunnen verbeteren. Zo proberen andere agrariërs uit of het op nog andere manieren mogelijk is hun spoelwater op te vangen. Een zo’n manier is een speciale osmosezak waar het water langzaam uit kan lopen en de verontreiniging in de zak achterblijft. Verder wordt een nieuw ontwikkelde douche-installatie beproefd die op het land kan worden gebruikt. Rijken: "Door de agrariërs zelf aan het werk te laten met het opvangen van het spoelwater, bereiken we veel meer dan maatregelen wettelijk voor te schrijven. We proberen alle opties uit zodat we straks een lijst van opties hebben waar agrariërs zelf uit kunnen kiezen. Ze kunnen dan zelf kijken welke optie het beste bij hun bedrijfssituatie past." Eind dit jaar moet die lijst klaar zijn.

Afvoer peilgestuurde drainage gezuiverd in aparte afvoersloot

Wed, 04 May 2011 11:09:00 +0200

Het mes snijdt aan twee kanten bij akkerbouwer Jack Denissen in Nispen. Hij deed mee aan het Vlaams-Nederlandse Interreg-project Interactief Waterbeheer en liet op een deel van zijn grond zijn oude drainage vervangen door een peilgestuurd drainagesysteem. Het grondwater dat uit de akker vrijkomt, heeft nu geen vrije loop meer naar de boerensloot maar wordt in een verzamelput opgevangen. Een pomp zorgt voor de afvoer naar een speciaal gegraven afvoersloot die afwatert op een nabijgelegen beek.

Voor Denissen heeft peilgestuurde drainage als voordeel dat het overtollige water bij nat weer snel wordt weggepompt. Tegelijk blijft er altijd water in de drainagebuizen achter waardoor, bij droog weer, het grondwater langer hoog staat. Als extra voordeel voor Denissen heeft het nieuwe systeem een einde gemaakt aan een zeer drassige hoek van zijn land. Voor het waterschap Brabantse Delta zit de winst in het feit dat het uitgespoelde fosfaat en stikstof niet meer direct in de beek terecht komt.

Het drainagesysteem ligt er nu een jaar en zowel akkerbouwer Denissen als het waterschap zijn tevreden. Tijdens een tussentijdse evaluatie afgelopen week, liet Denissen weten dat zijn grond in de zomer nu zichtbaar minder droog is. Daarbij heeft hij in de laaggelegen hoek van zijn akker in het voor- en najaar veel minder wateroverlast en hij kan de grond daar veel langer bewerken. Meetgegevens van de veronderstelde fosfaat- en stikstofreductie zijn er nog niet. Die komen volgens het waterschap later dit jaar. De algengroei in de speciaal gegraven afvoersloot, laat al wel zien dat de nutriënten worden opgenomen en niet naar de beek wegstromen.

Denissen kijkt terug op een geslaagd project maar weet niet of hij een peilgestuurd drainagesysteem zou hebben laten aanleggen als hij alles zelf had moeten betalen. De vervanging van de oude drains is nu dubbel zo duur uitgevallen. Zo heel veel droogteschade heeft hij niet in de zomer en een hoger grondwaterpeil betekent in zijn geval niet zoveel extra oogst. Voor de toekomst is hij nog wel bezorgd over de roestvorming die in de pompput nu al duidelijk zichtbaar is. In de put komt het ijzerrijke kwelwater voor het eerst in aanraking met zuurstof en kleurt de put helemaal rood. De vraag is nu of er ook roestvorming in de leidingen onder zijn land optreedt. In principe zou dat niet kunnen omdat alle leidingen onder grondwaterniveau liggen en er daar dus geen zuurstof bij het kwelwater kan komen.

Darwin's reis door het waterecosysteem dunnetjes overgedaan

Tue, 03 May 2011 14:34:00 +0200

In het kader van het grensoverschrijdende Interregproject Interactief Waterbeheer vond op donderdag 28 april alweer een zogenaamde Laarzensessie plaats op de Hooibeekhoeve in Geel. Zo'n Laarzensessie wil waterwerkers, waterweters en waterkenners met elkaar in contact brengen. Ook een twintigtal studenten van de studierichting Integraal Waterbeheer van de Katholieke Hogeschool Kempen was te gast. Het thema was de hoogwaterproblematiek en slimme waterinterventies binnen de Europese Kaderrichtlijn Water.

De studiemiddag werd ingezet met een uiteenzetting over de expeditie die bioloog Dirk Draulans vorig jaar aan boord van een hedendaagse driemaster ondernam langs het historische traject van de Beagle. De Beagle was het schip waarmee wetenschapper Charles Darwin tussen 1831 en 1836 rond de wereld voer. Tijdens die reis legde hij de grondslag van zijn latere evolutietheorie. Draulans deed de reis over voor tv-zender Canvas en was acht maanden van huis. In zijn uiteenzetting had hij over de biodiversiteit die overal op de wereld onder druk komt te staan als gevolg van menselijke activiteit. Heel veel organismen passen zich aan de steeds veranderende omstandigheden aan, maar soms gaat dat niet snel genoeg waardoor ze gedoemd zijn te verdwijnen. Door de opwarming van de aarde komen bijvoorbeeld koralen in de problemen. Maar het is niet allemaal kommer en kwel ... sommige (dier)soorten passen zich ongelooflijk snel aan, waardoor ze bijna letterlijk alles overnemen en andere soorten verjagen of doen verdwijnen.

Aansluitend deed Ger Becker van Interreg zijn verhaal. Hij vertelde hoe een Interregproject, zoals Interactief Waterbeheer, tot stand komt. Deze projecten worden gefinancierd uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, beter bekend als EFRO. Door het stimuleren van grensoverschrijdende projecten wil de Europese Commissie gemeenschappelijke problemen mee helpen oplossen. Voor Interreg IV grensregio Vlaanderen-Nederland kan men rekenen op ruim 94 miljoen euro vanuit Europa.

Op de middag werden de laarzen aangetrokken en mochten we onder een flauw lentezonnetje naar buiten. Veerle Konings, medewerkster van de Hooibeekhoeve, stond stil bij het watergebruik op het melkveebedrijf. Het InWa-project richt zich erop drie onderdelen: het nauwkeurig in kaart brengen van het waterverbruik, het zuiveren van het afvalwater van zowel de stallen, het kantoor en de conciërgewoning via een percolatierietveld en het gebruik van regenwater als drinkwater.

Mieke De Wilde van de provincie Vlaams-Brabant mocht de laarzensessie afsluiten. Zij gaf een stand van zaken van het herstel van de beekstructuur Grote Gete. De provincie wil de hydrologisch toestand van de beekvallei ter hoogte van de zijtakken Grote Vliet herstellen, aanpassen aan het begrazingsbeheer en meer leefgebied creëren nemen ter bevordering van de kamsalamander.

Waterweetjes: vers van de pers

Mon, 04 Apr 2011 08:58:00 +0200

Waterschappen op pad tegen erfafspoeling
In 2012 treedt in Nederland het Besluit Landbouwactiviteiten in werking waarin maatregelen verplicht worden gesteld om te voorkomen dat erfafspoelwater in het oppervlaktewater terecht kan komen. Feitelijk zijn deze maatregelen al verplicht, maar de waterschappen gaan dit jaar, met het oog op het nieuwe BLA-besluit, deze verplichting nog eens extra onder de aandacht brengen. Erfafspoeling is nog steeds een grote bron voor de vervuiling van het oppervlaktewater en voor de waterschappen een sta-in-de-weg voor het bereiken van de doelstellingen van de Kaderrichtlijn Water. Op de website van de Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) wordt hier in een kort artikel over bericht.
URL:
http://www.nmv.nu/index.php?content=9&id=424

"Gewasbeschermingsmiddelen helpen bij vermindering watergebruik"
Nieuwe plantensoorten met een hoger rendement, het toepassen van conserverende bodembewerking en het inzetten van gewasbeschermingsmiddelen, zijn drie manieren om een hogere efficiëntie te bereiken bij het watergebruik in de landbouw. Dit beweert de federatie van de gewasbeschermingsmiddelenindustrie Phytobar in een nieuwsbericht op de website van het Vlaamse infocentrum land- en tuinbouw (VLIT) op Wereldwaterdag. Phytofar is ervan overtuigd dat door de gewasopbrengsten per hectare te optimaliseren, landbouwers meer voedsel kunnen produceren zonder hun watervoetafdruk te verhogen.
URL:
http://www.vilt.be/Gewasbescherming_helpt_waterverbruik_te_verminderen

Boerenbond wil alternatieven voor overstromingsgebieden Kleine Nete en Aa
In het eerste ontwerp van het Gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) Kleine Nete en Aa heeft de provincie Antwerpen voorzien dat tussen Zandhoven en Kasterlee van de 1290 ha landbouwgrond ongeveer eenderde naar natuur wordt overgezet. Verder zijn twee overstromingsgebieden ingeplant op goed gelegen landbouwgrond. Volgens de Boerenbond is geen consensus over de locatie van beide gebieden. Boerenbond klaagt aan dat er te weinig gezocht werd naar alternatieven die minder impact hebben op de landbouw.
URL:
http://www.boerenbond.be/Home/Persberichten/tabid/1359/ArtikelID/39353/Default.aspx

Waterschap Scheldestromen en provincie Oost-Vlaanderen pakken samen kreekherstelproject op
De Nederlandse Blokkreek en de Vlaamse Vrouwkenshoekkreek krijgen een opknapbeurt. Beide kreken worden uitgediept en zullen weer met elkaar worden verbonden. De opknapbeurt is bedoeld om de ecologie sterk te verbeteren. Waterschap Scheldestromen, provincie Oost-Vlaanderen, Natuurpunt en Generale Vrije Polders hebben hiervoor een samenwerkingsovereenkomst getekend. Het kreekherstelproject is het eerste in het kader van het Interreg project 'Natuurlijk water' en start in september.
URL:
http://www.grensregio.eu/2011/02/17/natuurlijk-water/

"MAP4 gaat voorbij aan betere bodem- en waterkwaliteit"
Vlaanderen neemt met het nieuwe mestactieplan (MAP4) maatregelen die nefast zijn voor de biologische sector. MAP4 zal leiden tot een hoger verbruik van kunstmeststoffen. Terwijl het dringend nodig is om het verbruik juist te verminderen en de verbetering van de waterkwaliteit op consequente wijze te koppelen aan de verbetering van de bodemkwaliteit. Bovendien zal MAP4 de noodzakelijke organische stofopbouw in de bodems verder bemoeilijken. Zo laat BioForum, de Vlaamse koepelorganisatie voor biologische landbouw en voeding, op 10 maart 2011 weten, in reactie op het nieuwe Vlaamse mestbeleid.
URL:
http://www.landbouwleven.be/nl/article/11639.aspx

PC Fruit onderzoekt opties voor vermindering gewasbeschermingsmiddelen in water

Wed, 30 Mar 2011 09:01:00 +0200

Een van de knelpunten bij de kwaliteit van oppervlaktewater is de aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen die via directe lozingen of via afspoeling van het land of het erf in de sloot terecht komen. Binnen het Interreg-project Interactief waterbeheer wordt gezocht naar nieuwe manieren om de verontreiniging door gewasbeschermingsmiddelen te verminderen. Tijdens de bijeenkomst van projectleiders op het proefcentrum PC Fruit voor Vlaamse fruittelers in Sint Truiden op 15 maart, werden ervaringen uitgewisseld over het opvangen van afspoelwater van spuitmachine en het zuiveren van fruittransportwater.

Na afloop van de maandelijkse vergadering van de projectleiders van het Interreg-project Interactief waterbeheer, gaven de betrokken experts van PC Fruit een toelichting op hun twee pilots met gewasbeschermingsmiddelen. Ben Vorstermans liet de eerste zeer prille meetgegevens zien van de mobiele waterzuiveringsinstallatie Perkeo5 die de komende tijd bij 5 fruittelers getest gaat worden op het zuiveren van hun fruittransportwater.

Verwijderen van gewasbeschermingsmiddelen
Bij het sorteren raakt het fruit door botsingen beschadigd. Fruittelers en veilingen stappen daarom over op sorteerinstallaties met waterbanen. Daarbij treedt minder schade op. Het nadeel is wel dat het transportwater op den duur verontreinigd raakt met gewasbeschermingsmiddelen die van het fruit komen. Vorstermans vertelde de aanwezigen hoe de waterkwaliteitseisen uit de Kaderrichtlijn water voor PC Fruit aanleiding waren geweest om binnen het Interreg-project Interactief Waterbeheer een pilot te doen met een in Italië ontwikkelde zuiveringstechniek.

Vijf behandelingsstappen
De mobiele Perkeo5-installatie telt 5 behandelingsstappen. Eerst zorgen een grove filter en een zandfilter voor de verwijdering van de grootste verontreinigingen. Specifiek voor de verwijdering van metalen is een ionenwisselaar ingebouwd. De verwijdering van de gewasbeschermingsmiddelen gebeurt met een actiefkoolfilter en tenslotte haalt de UVc/H2O2-stap de bacteriën uit het fruittransportwater.

Specifiek voor Vlaamse fruittelers
Volgens Vorstermans onderzoekt PC Fruit of al deze zuiveringsstappen voor de Vlaamse situatie nodig zijn. Hij vroeg zich af of fruittelers, onder bepaald omstandigheden, misschien met minder stappen kunnen volstaan.
De mobiele Perkeo5-installatie draaide nog maar twee weken bij de eerste fruittelers en Vorstermans kon al veelbelovende resultaten laten zien. Voor diverse parameters, zoals gewasbeschermingsmiddelen, troebelheid en microbiële verontreiniging waren de meetwaarden na de zuivering al spectaculair gedaald.

Afspoelwater spuitmachines
Nico Hendrickx van PC Fruit vertelde vervolgens over de resultaten van de andere pilot met het opvangen en behandelen van afspoelwater dat ontstaat bij het reinigen van spuitmachines. PC Fruit is al lang bezig met het beproeven van een biofilter die bestaat uit drie op elkaar gestapelde bakken met houtsnippers en stro. De biofilter blijkt goed in staat de gewasbeschermingsmiddelen uit het afspoelwater te verwijderen. Het geheim van de smid daarbij is, zo liet Hendrickx weten, dat PC Fruit in de vulling van de biofilter ook grond verwerkt van de fruittelers zelf. Die grond is namelijk al jaren gewend aan de beschermingsmiddelen die die betreffende teler gebruikt. In de biofilter draagt de grond goed bij aan de afbraak van de gewasbeschermingsmiddelen.

Uitwisseling van ervaring met Nederlandse collega's
Onder de aanwezigen waren ook twee Nederlandse projectleiders die binnen het Interreg-project Interactief Waterbeheer met soortgelijke pilots bezig zijn. Zo toonde Rien van Kippel van Waterschap Scheldestromen zich vooral geïnteresseerd in de prestatie van de mobiele Perkeo5. "In Zeeland zijn we als waterschap betrokken bij de bouw van een zuiveringsinstallatie voor fruittransportwater bij een teler in Kapelle. Daar gaat het om een grotere installatie waar 60 telers gebruik van maken. Hier bij PC Fruit gaat om kleine mobiele installatie die op locatie bij de telers het water zuivert."

Verdamping via plantenbak werkt niet voor akkerbouw
Ook Rene Rijcken van Waterschap Brabantse Delta had bijzondere belangstelling voor de pilots bij PC Fruit. Vooral nu het onderzoekscentrum zijn biofilter heeft uitgebreid met een extra plantenbak waar het effluent door de planten wordt opgenomen en dus helemaal 'verdampt'. "Wij hebben deze combinatie van biofilter en plantenbak ook al in Nederland getest bij akkerbouwers. Maar die gebruiken in het voorjaar veel herbiciden en daardoor zijn de planten bij ons dood gegaan," aldus Rijcken die daarmee aangaf dat een zuiveringsmethode niet altijd universeel toepasbaar is.

Uit rijden van beschermingsmiddelhoudend water
Andersom leert Nico Hendrickx van het Vlaamse PC Fruit, op zijn beurt weer van de Nederlandse projecten. "In Vlaanderen zijn wij voor het afspuitwater direct uitgegaan van zuiveren en hebben daarom ons onderzoek op de biofilters gericht. Bij Waterschap Brabantse Delta wordt nu een alternatief onderzocht waarbij het afspuitwater, via goten op het erf, wordt opgevangen in een tank waarna het vervolgens met een gierwagen op het land wordt uitgereden. Dat mag bij ons in Vlaanderen niet van de wet. Maar als hiermee in Nederland goede ervaringen worden opgedaan, kan het straks misschien bij ons ook", aldus Hendrickx.

Speciale workshops
De Vlaamse en Nederlandse projectleiders houden onderling veel contact en organiseren binnen het Interreg-project regelmatig workshops over het opvangen en verwerken van gewasbeschermingsmiddelhoudend water.

Na afloop van de presentaties van de twee pilots bij PC Fruit, was er nog een bezoek aan de nabijgelegen fruitveiling in Sint Truiden.

Gezamenlijke visie geeft meerwaarde aan Gebiedsprogramma Maatjes-Matjes

Fri, 25 Mar 2011 15:38:00 +0100

De Maatjes-Matjes is een Vlaams-Nederlands gebied dat vooral bestaat uit weilanden. Aan Vlaamse zijde wordt het begrensd door het Vogelrichtlijngebied de Maatjes, dat grotendeels binnen de gemeenten Kalmthout en Wuustwezel ligt. In Nederland gaat het om het natuurkerngebied de Matjes, op het grondgebied van de gemeente Zundert. Begin april werd hier het InWa-project Gebiedsprogramma Maatjes-Matjes opgestart. Een ideale gelegenheid voor alle partners om de nodige praktijkervaring op te doen met grensoverschrijdend, integraal waterbeheer.

De Maatjes is een gebied van 1350 ha met vooral natte tot vochtige weilanden. Een deel ervan is beplant met bos. De Matjes, met een oppervlakte van zo'n 160 ha, onderscheidt zich door zijn waardevolle moerasvegetatie. Een gezamenlijke visie en een gecoördineerde aanpak van de natuurontwikkeling ligt hier voor de hand, te meer daar dit zowel de natuur als de landbouw ten goede komt.

Vispassages en meanderzone

Het project Gebiedsprogramma Maatjes-Matjes omvat enkele belangrijke ingrepen. Zo werd vastgesteld dat de oeverzone van de Kleine Beek, een zijtak van de Aa, onvoldoende variatie biedt voor de vissen om te kunnen paaien. Een herinrichting van het beekprofiel moet nu een betere leefomgeving voor de verschillende vissoorten tot stand brengen. Meteen wordt de visoptrek naar de Maatjes verhoogd door de Kleine Beek passeerbaar te maken. De aanleg van vispassages en van een meanderzone over een tracé van minimaal 400 meter is hierbij van essentieel belang.

Grensoverschrijdend netwerk

De ontwikkeling van een grensoverschrijdende organisatiestructuur is in dit gebied met actuele en potentiële natuurwaarden onontbeerlijk. Het is dé conditio sine qua non voor de uitwerking en realisatie van een doeltreffend gebiedsprogramma, gebaseerd op de realisatie van een Ecologische verbindingszone (EVZ) en de uitvoering van de Europese Kaderrichtlijn Water.

Het project ging van start op 6 april. Op 1 juli 2011 zou alles afgerond moeten zijn. De partners zijn het Waterschap Brabantse Delta, de Provincie Noord-Brabant en de Provincie Antwerpen. Het project wordt gerealiseerd in samenwerking met het Agentschap Natuur en Bos, de Dienst Landelijk Gebied, Staatbosbeheer en de gemeenten Zundert, Wuustwezel en Kalmthout.

Twee retentiebekkens vrijwaren woonkernen in Demerbekken

Fri, 25 Mar 2011 15:23:00 +0100

De IJzerenbeek en de Kleine Herk, twee zijrivieren van de Demer in Belgisch Limburg, hebben niet zo'n goede reputatie. Wateroverlast was tot voor kort een terugkerend probleem. Dankzij de aanleg van twee retentiebekkens kan het water nu bovenstrooms worden vastgehouden, zodat de woonkernen van Halen en Wellen beschermd zijn tegen overstromingen. Ook het grensoverschrijdende effect van dit InWa-project is niet onbelangrijk. Het vasthouden van het water in Vlaanderen voorkomt uiteindelijk ook waterproblemen in Nederland.

De Demer heeft een stroomgebied van zo'n 1900 km². Het begint tussen Luik en Hasselt en eindigt bij Leuven. Daar gaat de Demer over in de Dijle, die later dan weer uitmondt in de Schelde. Het Vlaams Gewest legde voor het hele Demerbekken en voor de deelbekkens van de Herk en de Velpe een integraal waterbeleid vast, conform de Europese Kaderrichtlijn Water. Maar daar bleef het niet bij. Ook de provincie Limburg kwam in actie.

Integraal waterbeleid

In het kader van dit integraal waterbeleid begon de provincie Limburg in 2010, in samenwerking met de stad Halen en de gemeente Wellen, met de uitvoering van het InWa-project Waterretentie in het Demerbekken en de aanleg van twee wachtbekkens. Daarbij moest rekening worden gehouden met de specifieke kenmerken van het hellende terrein, dat bijkomende problemen veroorzaakte op het vlak van erosie. In feite gaat het hier om het herstel van vroegere natuurlijke retentiezones, met als extra voordeel het ontstaan van nieuwe mogelijkheden voor natuurontwikkeling.

De IJzerenbeek in Halen

De uitvoering van het eerste retentiebekken, op de IJzerenbeek bij Halen, werd gestart op 1 maart 2010. Dit bekken heeft een totale capaciteit van 56.000 m³. De werken omvatten de aanleg van een dwarsdijk in de vallei van de waterloop en de bouw van een uitlaat. Op die manier kan de afvoer bij extreem hoogwater worden afgeknepen. Het overtollige water kan zo worden geborgen achter de dijk in dit bekken.

De Kleine Herk in Wellen

Het tweede retentiebekken werd aangelegd op de Kleine Herk in Wellen. Op 12 april werden de werken aangevat. Dit kleinere wachtbekken heeft een capaciteit van 18.000 m³. Door deze aanvullende opvangcapaciteit komt het overstromingsrisico voor Wellen zeer sterk verminderd. Ook hier bestaat de kern van de werkzaamheden uit de aanleg van een dwarsdijk en de bouw van een uitlaatkunstwerk zodat het teveel aan water achter de dijk kan worden vastgehouden.

Natuurlijke overstromingsgebieden

Zowel bij de IJzerenbeek als bij de Kleine Herk gaat het om valleigebieden met natuurlijke overstromingszones. Als gevolg van vroegere normalisaties van de twee waterlopen konden ze echter niet meer onder water lopen. Deze gebieden werden nu zo goed mogelijk hersteld en ingepast in het landschap.

De twee bekkens kunnen samen zo'n 80.000 tot 100.000 m³ water bovenstrooms vasthouden. Beide retentiebekkens werden midden vorig jaar voltooid, op enkele details na. Alvast goed nieuws voor de inwoners van Halen en Wellen.

Van 'water weten' naar 'water kunnen'!

Tue, 15 Mar 2011 08:43:00 +0100

In de waterwereld is veel gefuseerd, gereorganiseerd, gesystematiseerd de afgelopen decennia. Zoiets was
in de meeste gevallen hard nodig. Maar nu? Moeten we daarmee verder gaan? Nog meer fusies, nog meer
reorganisaties, nog meer systemen, protocollen? Misschien.

Maar duidelijk is dat een nieuwe fase aanbreekt, waarin andere zaken om voorrang gaan vragen. Zelfs als de fusies doorgaan. En daar gaat dit artikel over. Als we onze fraaie ideeën over waterveiligheid, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en een
duurzame waterketen daadwerkelijk willen omzet tot succesvolle innovaties, zullen we oog moeten hebben
voor ervaringskennis. We moeten niet alleen weten hoe het moet, we moeten het in de praktijk ook kunnen.
Pas dan is sprake van doelmatigheid. De aandacht in dit artikel richt zich primair op waterschappen.

Water en ervaringskennis
Er is de laatste decennia veel veranderd bij waterschappen. En nog is de tijd om op adem te komen en rustig
achterover te leunen niet aangebroken. Waterschappen moeten zich continu bewijzen en de vraagstukken die
op hun bordje liggen, liegen er niet om. Ze ontwikkelen zich richting krachtige speler in de gebiedsontwikkeling,
werken aan verduurzaming van de stedelijke waterketen, opereren actief in KRW, NBW en Natura 2000 en
geven op praktische wijze invulling aan waterveiligheid en adaptatie aan klimaatverandering. En dat alles tegen
de achtergrond van een voortdurend streven naar steeds meer doelmatigheid. Het zijn allemaal complexe
opgaven waar medewerkers met veel kennis en ervaring het verschil maken. Ze vragen om managers,
bestuurders en professionals die de dilemma's en opgaven van de nieuwe tijd aankunnen en aandurven. Dat is
de context waarbinnen we een ‘Leven met Water’ onderzoek hebben gedaan naar de rol van ervaringskennis in
het waterbeheer.

Wat is ervaringskennis?
Als iemand lange tijd iets gedaan heeft, wordt die persoon er goed in. Soms wordt wel de 10.000 uren regel
toegepast, geïntroduceerd door de Amerikaanse socioloog K. Anders Ericsson. Na 10.000 uren heb je iets pas
echt onder de knie. Iemand die globaal 10 jaar van zijn of haar leven heeft besteed aan hydrologische
modellering of de toetsing van waterkeringen heeft gevoel voor de realiteit ontwikkeld en kan zijn of haar
eigen kennis relativeren. Een model is dan niet meer heilig, maar hulpmiddel bij het ordenen van informatie.
Ervaringskennis bouwt zich op in de tijd. De persoon die reeds in 1966 over ervaringskennis heeft gepubliceerd
is Michael Polanyi. Hij spreekt over ‘Tacit Knowledge’ oftewel stilzwijgende kennis. Want ervaringskennis kun je
niet onder woorden brengen. Die doe je op in de praktijk. En dat maakt het lastig om te managen, want het is
nauwelijks meetbaar. Tevens kunnen mensen met veel ervaringskennis lastig zijn en zich negatief opstellen ten
opzichte van vernieuwingen.

Koester ervaringkennis
Onze stelling is dat het zeer ondoelmatig is ervaringskennis te negeren. We pleiten dan ook, aan het eind van
dit artikel, voor de inrichting van werkplaatsen, waarbij de kwaliteit van het waterbeheer omhoog gaat en de
kosten omlaag. Deze stelling keert zich tegen de al decennia bestaande managementideologie van efficiëntie,
die samen te vatten is als volgt: hoe meer werkervaring, hoe minder de economische waarde. Er is sprake van
een spanningveld tussen enerzijds vereenvoudigen, stroomlijnen en uit elkaar trekken van werkprocessen en
anderzijds de menselijke behoefte aan de complexiteit van samenwerken. Het gaat om een samenwerking, zo
liet de vroegmoderne werkplaats al zien, die in dienst staat van uitwisseling tussen verschillende partijen,
kennis, wereldbeelden, vaardigheden en interesses. Voorop staat dat deze allemaal rijker worden van
uitwisseling, in plaats van dat één partij wint ten koste van de andere, zoals Richard Sennett stelt in de Groene
Amsterdammer van 25 november 2010. Want dan klapt doelmatigheid om in haar tegendeel, zo blijkt ook uit
ons onderzoek.

De ijsbergmetafoor
Als we over ervaringskennis praten, hebben we het dan over iets marginaals? Of is het veelbepalend? Daarover
kunnen we duidelijk zijn: ervaringskennis is doorslaggevend als het gaat om de kwaliteit van het werk dat we
verrichten en het plezier dat we na enige tijd nog steeds hebben in ons werk. Om de relevantie van
ervaringskennis te illustreren hanteren we wel eens de ijsbergmetafoor (figuur 1). De kennis die we opdoen
begint als expliciete kennis. Dat is kennis die je wel onder woorden kunt brengen en dus kunt vangen in
kennissystemen. Studenten hebben vaak veel expliciete kennis over hun vakgebied. Door iets veel te doen en
te opereren in de ‘echte’ wereld daalt de kennis in en vormt zich impliciete kennis.
Figuur 1. Bij ervaren medewerkers is de ervaringskennis het deel van de ijsberg dat zich onder water bevindt.
Net als bij een ijsberg bevindt de meeste kennis zich onder de waterspiegel. Er is sprake van werkplezier als we
in ons werk niet alleen aangesproken worden op onze expliciete kennis, maar vooral ook op onze impliciete
kennis. En daarvoor is uitwisseling een belangrijke motor. Het zet weten om naar kunnen.

Drie vooronderstellingen
Ons ‘Leven met Water’ project naar water en ervaringskennis is van start gegaan op basis van drie
vooronderstellingen: 1) de complexiteit van het waterbeheer neemt toe, 2) ervaringskennis is cruciaal bij het
hanteren van complexiteit en 3) de aandacht voor ervaringskennis in organisatie en management van het
waterbeheer neemt af. Onze aanname was dat als deze stellingen waar zouden blijken te zijn, dat organisaties
in het waterbeheer een probleem hebben. Het project levert in grote lijnen het volgende beeld op.
De eerste vooronderstelling vindt steun: de complexiteit neemt inderdaad toe. Belangrijkste oorzaak is de
schaalvergroting in de watersector. Daardoor zijn grote (gefuseerde) organisaties ontstaan die door hun
omvang te maken hebben gekregen met opgaven op een heel nieuw niveau van complexiteit. De tweede
vooronderstelling wordt ook gesteund door de onderzoekresultaten. Wel is het oorspronkelijke beeld van
ervaringskennis door het onderzoek verrijkt. Het nostalgische beeld van ervaringkennis dat we hadden
(‘knoestige mannen in de polder’) blijkt niet onwaar, maar ervaringskennis manifesteert zich op alle niveaus en
in veel verschijningsvormen. Zo beschikt bijvoorbeeld ook de moderne bestuurder of manager, die haar of zijn
weg heeft weten te vinden in de complexe wereld van het bestuur en management, over voor dat werk
specifieke ervaringskennis en valt daar steeds op terug. Ook de derde vooronderstelling vindt bevestiging: de
aandacht voor ervaringskennis is teruggelopen. Vooral in kwalitatieve zin. Onder meer door de
schaalvergroting in de sector waardoor de (organisatorische) afstand tussen mensen en tussen disciplines
groter is geworden, verdwijnt de ervaringskennis, die juist in persoonlijk contact het beste wordt
overgedragen, geleidelijk uit zicht. Kortom, er tekent zich een probleem af en dat wordt steeds groter.

Uit elkaar groeiende Sferen
Het echte probleem dat we aantroffen is dat diverse vormen van ervaringskennis uit elkaar aan het groeien zijn
en gescheiden van elkaar raken in eigen Sferen. Medewerkers gaan daardoor steeds minder elkanders taal
verstaan. Een Sfeer is een samenhangende groep van mensen, waarden en denkwijzen. Binnen de
waterschappen die we hebben bestudeerd hebben we in eerste instantie vijf Sferen waargenomen: de
Bestuurlijke en Politieke Sfeer, de Rationaliserende Sfeer, de Management en Controle Sfeer, de Verwortelde
Sfeer en de Verbindende Sfeer (zie figuur 2). Wie meer over deze Sferen wil weten verwijzen we graag door
naar het eindrapport van ons project. In dit artikel volstaan we met korte beschrijvingen. In de Politieke en
Bestuurlijke Sfeer zijn mensen vooral bezig met besluitvorming. De voorbeelden in het rapport laten zien hoe
bestuurders vooral op elkaar gericht zijn. In de Rationaliserende Sfeer zijn medewerkers bezig processen in het
waterbeheer te rationaliseren, onder andere door modellen toe te passen. Het is de wereld van professionals.
De Management en Controle Sfeer vormt hierin een aparte groep. Mensen in die Sfeer organiseren
medewerkers en het werk dat ze doen op gestructureerde wijze. De Verwortelde Sfeer omvat mannen. Ze
zitten op gemalen, schonen de kanten van waterlopen en zijn verantwoordelijk voor de directie bij
uitvoeringsprojecten. Veelal werken ze al vele decennia bij ‘hun’ waterschap. In de Verbindende Sfeer zijn
mensen expliciet bezig met het integraal maken van projecten en het onderhouden van relaties.
Ervaringskennis zit niet alleen in de Verwortelde Sfeer, maar in alle Sferen. Tevens is het niet zo dat een
medewerker slechts tot één Sfeer behoort. Individuen lijken steeds te migreren of te balanceren tussen meer
dan één Sfeer. Iedere Sfeer is een rijk geheel van voortdurend gesprek, van voortdurend debat ook, en bestaat
niet in de laatste plaats in een aan elkaar uitwisselen van ervaringen. Mede door de afname van de aandacht
voor ervaringskennis groeien de vijf Sferen uit elkaar. Ervaringskennis fungeert deels als lijm tussen de Sferen.
En als die lijmfunctie minder wordt, is dat zorgwekkend. Als we ons bij de uitwisselingen tussen de Sferen te
eenzijdig richten op het expliciete weten, gaat dat op termijn ten koste van het impliciete kunnen. Het beeld
van de schaatser die gewapend met een heel arsenaal aan expliciete instructies voor het eerst afzet, doemt
dan op.

Over Schaduw en veerkracht
We zien ook dat de waterschappen veerkracht hebben en een zeker 'zelforganiserend' vermogen.
Marginalisatie, wederzijdse isolatie en teloorgang van ervaringskennis worden nog opgevangen doordat
mensen elkaar in een soort van Schaduw onder of om de organisatie heen, uit het zicht van formele
autoriteiten en managers, weten te vinden. Daar in die Schaduw is veel gemopper en geklaag maar waagt men
toch ook dingen die eigenlijk formeel niet kunnen of mogen. Ze doen dat vaak vanuit de overtuiging dat het
anders echt mis gaat. Zo houdt men de zaak nog overeind en vindt men wegen om aan nieuwe mensen
vakmanschap toch nog over te dragen. Ook blijken jonge mensen, vooral de hoger opgeleiden, steeds weer
gaatjes en kansjes te zien te midden van de papieren ingewikkeldheid waarin ze aan het werk zijn om extra
kennis te vergaren. We zien binnen de Schaduw ook een nieuwe Sfeer ontstaan: de Vernieuwende en
Speculerende Sfeer, waarin medewerkers over de grenzen van de Sferen stappen.
De vraag is echter hoe lang dit 'zelforganiserend' vermogen zich tegen de hierboven heersende trend van
steeds verdergaande efficiëntievergroting in nog zal handhaven. Zeker nu door de vergrijzing en onder druk van
de crisis alsnog veel ervaringskennis onbedoeld verloren dreigt te gaan.
Wat te doen? Nieuw Vakmanschap!
Als we in Nederland toonaangevend willen zijn en voorop willen (blijven) lopen bij innovaties, kunnen we niet
accepteren dat de Sferen verder uit elkaar drijven en mensen veroordeeld worden tot een schaduwbestaan.
Essentieel is dat de toenemende complexiteit in de taakomgeving van waterschappen en andere
waterorganisaties om een herwaardering van ervaringskennis vraagt. We zijn dat Nieuw Vakmanschap gaan
noemen. Leidraad hierbij kan de stelling van Richard Sennett zijn: “De ambitie van vakmanschap dient zich

vooral te richten op het doen van ontdekkingen in plaats van slechts het demonstreren van vaardigheid”.
Vakmanschap en ervaringskennis dienen geïnvesteerd te worden in een nieuw proces van verbinden van de
Sferen en organiseren met een menselijk gezicht. Een eerste stap daarbij is het op zoek gaan naar de Schaduw
binnen de eigen organisatie, omdat dat daar soms hele interessante ontdekkingen worden gedaan. Zet deze in
het licht.

Het inrichten van werkplaatsen
De overgang van waterweten naar waterkunnen krijgt vorm in de praktijk door langdurige uitwisseling te
organiseren, rond concrete projecten. In ons onderzoek zijn we uitgekomen bij werkplaatsen. Dit is een nieuw
concept, samengesteld uit vele beproefde componenten. Hiermee kunnen we het tij keren. Een werkplaats is
een deels fysieke en deels virtuele ruimte waar mensen elkaar gedurende enige maanden ontmoeten en
gezamenlijk werken aan een project. Daarin krijgt een 21e eeuwse gildestructuur vorm, met meesters, gezellen
en leerlingen. Een meester is ergens heel erg goed in. Dat kan het ontwerpen van een waterloop, het omgaan
met financieringsregimes, het betrekken van cultuurhistorie, het inspelen op het politieke debat, het
modelleren van hydraulische processen, het opzetten van gebiedsontwikkeling en nog veel meer. Gezellen zijn
medewerkers binnen het project die reeds enige ervaring hebben, taken en vaardigheden moeten combineren
en op een aantal punten onzeker zijn. Leerlingen zijn beginnelingen of studenten. Zij staan aan het begin van
hun carrière en hebben vooral expliciete kennis. Ze zijn op de hoogte van de laatste ontwikkelingen, maar zijn
nog niet in staat deze zelfstandig toe te passen in de praktijk. Pas als er sprake is van een vloeiende uitwisseling
tussen leerling, gezel en meester, wordt er een toestand verkregen waarin het kunnen omgaan met
complexiteit sterk verbetert.

Vervolg
We kunnen nog heel wat meer vertellen over werkplaatsen, maar het aantal woorden is beperkt. We hebben
vele nuanceringen weggelaten. We hopen evenwel dat onze stellingen duidelijk zijn doorgekomen. Het is
ondoelmatig ervaringskennis te negeren en werkplaatsen kunnen leiden tot verbeteringen waarbij de kwaliteit
van het waterbeheer omhoog gaat en de kosten omlaag. Een belangrijk motto daarbij is afkomstig van de
Franse filosoof Edgar Morin: “Scheid niet dwingend dat wat natuurlijk verbonden is en verenig niet dwingend
dat wat natuurlijk gescheiden is”.

Douche, biofilter en put als alternatief

Fri, 11 Mar 2011 15:36:00 +0100

Van een eenvoudige douche tot een drietraps biofilter. In het project ‘Afspoeling spuitmachines’ test een groep akkerbouwers in West-Brabant diverse maatregelen om vervuiling van oppervlaktewater met verontreinigd spoelwater van spuitmachines tegen te gaan.

Na een bespuiting even de machine schoonmaken gebeurt bijna altijd op het verharde erf, omdat daar nu eenmaal de hogedrukreiniger staat. Maar de puntlozing bevat, zo bleek uit metingen, vaak te veel restanten van het gebruikte middel. Het reinigen van machines op het perceel waar de bespuiting is uitgevoerd is alleen toegestaan als de spuit is uitgerust met een schoonwatertank. En dat is lang niet altijd het geval.

Reden genoeg om het project ‘Afspoeling spuitmachines’ op te zetten. Daarin worden verschillende nieuwe maatregelen en toepassingen getest in de praktijk. René Rijken is namens waterschap Brabantse Delta de projectleider. „In het project willen we ondernemers een aantal handvatten aanbieden. Daarvoor hebben we vijf pilots met verschillende maatregelen (zie kader) opgezet bij akkerbouwers rondom de Rietkreek in Nieuw-Vossemeer. De ondernemers kunnen na afloop van het project zelf een methode kiezen.”
De verschillende maatregelen zijn vorig jaar zomer opgestart bij zes akkerbouwers en een aardbeienkweker. Eén van de maatregelen is het plaatsen van een douche op de spuitmachine. Direct na de bespuiting spoelt de douche de resten op het land af. Een pompje stuwt het schone water omhoog. Via de sproeikoppen en een soort ketsplaat wordt de spuit schoongespoeld.
Twee akkerbouwers passen deze testmaatregel toe. Eén van hen is André Huijsmans uit Nieuw-Vossemeer. „Het bespaart tijd met het schoonmaken. Ik heb 400 liter schoon water bij me, en die stort zich binnen een minuut uit over de machine.”

Uitproberen
Of het veel effect heeft weet hij nog niet. „Ik heb sinds kort een nieuwe spuit. Daar zijn nu twee douchekoppen op gemonteerd. Ik ben benieuwd of het net zoveel effect heeft als een regenbui, die in de regel veel langer duurt. Maar mijn gevoel zegt dat het werkt. En ik vind het gewoon leuk om nieuwe dingen uit te proberen.”
Wel hamert Huijsmans erop om bij verschillende weersomstandigheden te testen. „Als het windstil is, zal de spuit niet vuil worden van het gespoten middel. Maar als het beetje waait natuurlijk wel.”
Van de kosten zal het niet afhangen, denkt Huijsmans. „Het is een erg goedkope maatregel. De meeste akkerbouwers hebben wel een tankje over, je koppelt er slangen, een paar sproeikoppen en een simpel pompje aan en je bent klaar. Kost bijna niets.”

Actieve kool
Aan het einde van dit jaar loopt het project ten einde. „Rond september moeten de resultaten dus duidelijk zijn”, zegt projectleider Rijken. „We verwachten een aantal zaken die goed toepasbaar zijn. Zo lijkt het biofilter een succesvolle toepassing, omdat deze een behoorlijke hoeveelheid van de werkzame stoffen afbreekt.”
Ook wil hij nog aan de slag gaan met het binden van bestrijdingsmiddelen door middel van actieve kool. „Daarvoor is een systeem bedacht met een mobiele installatie die het afvalwater zuivert. De gewasbeschermingsmiddelen bezinken, en de sliblaag kun je afvoeren als chemisch afval.”

Rijken denkt dat het project veel kan bereiken. „Het voordeel is dat de deelnemers breder gaan kijken naar oplossingen. Ze kunnen straks kiezen uit verschillende opties. Het aandeel dat het schoonspoelen van spuitmachines heeft in de verontreiniging van het oppervlaktewater is best behoorlijk. Ondernemers hebben nog niet goed door wat het restwater voor invloed heeft. Alle maatregelen die deze verontreiniging tegengaan, zijn zeer welkom.”
De douche van deelnemer André Huijsmans, waarmee hij zijn spuitmachine op het land direct kan reinigen met schoon water.Foto: Peter Roek

Waterweetjes: vers van de pers!

Tue, 08 Mar 2011 10:09:00 +0100

LTO Noord onderzoekt watervitalisatie
Het toenemende gebruik van watervitalisatie in de veehouderij en in de fruit- groente- en boomteelt is voor LTO Noord reden om onderzoek te doen naar de toepassing. De vitalisatie in een speciaal apparaat geeft water zijn natuurlijk trilling terug waardoor het dezelfde eigenschappen krijgt als dat het uit de bergen stroomt. Koeien vinden het water lekkerder en drinken beter. Planten nemen meer water op. De Universiteit van Wageningen doet het wetenschappelijke onderzoek.

URL:
http://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/nieuws-detail?NewsID=57032
en
http://www.youtube.com/watch?v=J6Vo3gZLN_A

Combipot voorziet plant van de juiste hoeveelheid water
Antoon van Mullekom uit Wijchen heeft de combipot ontwikkeld met een zelfregulerend bewateringssysteem. De combipot bestaat uit een binnenpot waar de plant ingaat. Met daaronder een buitenpot met een waterreservoir. Dit reservoir hoeft slechts één keer in de maand te worden gevuld. De watertoevoer naar de plant wordt automatisch geregeld. Op de vinding is octrooi verleend en Van Mullekom zoekt een leverancier die deze potten op de Europese markt kan brengen.

URL:
http://www.syntens.nl/Nieuwsberichten/Nieuws/Combipot-plant-krijgt-juiste-hoeveelheid-water.aspx

De Vierde Bergboezem brengt natuur, recreatie en waterberging bijeen
Door het Kennisplein Mooi Nederland van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (I&M) worden regelmatig excursies georganiseerd naar locaties die op een bijzondere wijze zijn ingericht. Op 15 februari was er een excursie naar De Vierde Bergboezem, ten noorden van Breda. Over enkele jaren moet daar een mooi poldergebied zijn ontstaan dat natuur, recreatie en waterberging combineert. Jan Janse van Staatsbosbeheer lichtte het project toe en Wouter Schuitema van de gemeente Breda vertelde over het proces dat de gemeente voor dit project heeft doorlopen. Hans Leermakers van het ministerie van EL&I informeerde de deelnemers over het beoogde resultaat en de planning van De Vierde Bergboezem.

URL:
https://kennispleinmooinederland.vrom.nl/home

Twee nieuwe overstromingsgebieden in Geraardsbergen
Op 1 maart zijn de voorbereidende werken gestart voor de aanleg van twee gecontroleerde overstromingsgebieden langs de Molenbeek-Zandbergen in Geraardsbergen. “Volledig gevuld houden ze samen 365.000 kubieke meter water vast. Dat zal de wateroverlast stroomafwaarts in Zandbergen aanzienlijk verminderen”, zo laat Vlaams minister van Leefmilieu, Natuur en Cultuur Joke Schauvliege op haar website weten. De aanleg van het overstromingsgebieden maakt deel uit het Interreg-project Water Adaptation is Valuable for Everybody (Wave).

URL:
http://www.jokeschauvliege.be/pers/persberichten/start_aanleg_twee_overstromingsgebieden_langs_molenbeek_zandbergen_geraardsbergen/

VMM beboet ontbreken van debietmeter grondwaterwinning
De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) gaat dit jaar boetes opleggen aan ondernemers die nog geen verzegelde debietmeter hebben voor hun grondwateronttrekking. Debietmeters zijn sinds 1 januari 2010 verplicht voor nagenoeg elke grondwaterwinning. Omdat de VMM merkt dat een aantal heffingsplichtigen de wetgeving niet naleeft, wordt vanaf 2011 gestart met het opleggen van boetes. De VMM werkt momenteel aan een sluitend systeem dat werkbaar is voor de land- en tuinbouwsector.

URL:
http://www.heffingen.be/gemeenschappelijk-landbouw-onderneming/debietmeters?utm_source=VMM&utm_medium=nieuwsbrief&utm_campaign=nieuwsbrief_15

Graafwerken overstromingsgebied op de Molenbeek gestart

Thu, 03 Mar 2011 13:31:00 +0100

Op 23 februari startte aannemer Heyrman-De Roeck uit Beveren in opdracht van de provincie met de lang verwachte werken aan de Molenbeek te Rumst. De aanleg van 1 ha overstromingsgebied is goed voor een opvangcapaciteit van 5000 m3 water. Hierdoor zullen niet alleen de naburige inwoners van de Molenstraat de voeten droog houden, maar ook het (veel lager gelegen) park van Boom zal minder snel met waterellende te maken krijgen bij hevige regenval. Tegelijk krijgt ook de natuurwaarde van het gebied een boost. De werken zouden tegen de zomervakantie klaar moeten zijn.

Als reactie op de wateroverlast van 1998, toen onder andere het centrum van Boom aanzienlijke schade leed, ging de provincie op zoek naar duurzame maatregelen om de waterhuishouding van twee plaatselijke waterlopen in haar beheer, de Molenbeek en de Bosbeek, te optimaliseren.

“De aanleg van een overstromingszone met zandvang aan de Molenbeek in de gemeente Rumst bleek één van de nodige maatregelen te zijn om piekvolumes bij zware regenval te kunnen opvangen”, verduidelijkt Rik Röttger, gedeputeerde voor Leefmilieu van de provincie Antwerpen. “En aangezien ruimte voor water in ons beleid hand in hand gaat met ruimte voor natuur, wordt het hele gebied ook ecologisch ingericht met streekeigen bomen en struiken. Voor het beheer wordt samengewerkt met een lokale schapenkweker – wat voor idyllische taferelen zal zorgen. Een fiets- en wandelpad rondom zorgen ervoor dat iedereen hiervan kan genieten”. In 2013 volgt dan een soortgelijke ingreep aan de Bosbeek.

Planning werken
Na het plaatsen van de afsluitingen en het rooien van de beplanting kunnen de afgraafwerken voor het bufferbekken starten. Aansluitend volgt de aanleg van de zandvang die niet alleen een dichtslibbing van het overstromingsgebied moet voorkomen maar ook deels een antwoord moet bieden aan de slibproblematiek in het park van Boom.

Als laatste wordt er een schuilhok geplaatst voor de schapen die het gebied zullen begrazen. De werken worden verwacht afgerond te zijn tegen het bouwverlof, waarna nog een feestelijke publieke opening volgt. Een deel van de beplanting zal pas tijdens het volgende plantseizoen (najaar 2011) aangeplant kunnen worden.

Resultaat: Droge voeten (en sterke benen?)
Het project is goed voor een investering van een half miljoen euro, waarvan een gedeelte gesubsidieerd wordt door Europa via het Interregfonds ‘Interactief waterbeheer’. Burgemeester Eddy Huyghe is opgetogen: “Wij zijn blij met dit initiatief van de provincie waarbij ook de natuur extra kansen krijgt. Onze hele gemeente vaart er wel bij. Bovendien zal de sportdienst langsheen het aan te leggen pad elke 100 m een afstandsbordje plaatsen. Droge voeten zijn binnenkort dan wel quasi zeker, voor sterke benen zullen de Rumstenaars zelf moeten trainen!”

Verontreiniging door gewasbeschermingsmiddelen: biozuiveringssystemen bieden efficiënte oplossingen

Mon, 28 Feb 2011 15:38:00 +0100

Het probleem van de vervuiling van het oppervlakte- en grondwater door gewasbeschermingsmiddelen is de meeste land- en tuinbouwers niet onbekend. Tegen eind 2015 moet de sector voldoen aan de normen van de Europese Kaderrichtlijn Water. In de praktijk betekent dit dat er nog heel wat werk aan de winkel is. Boerenbond en ZLTO proberen alle betrokken ervan te overtuigen dat er wel degelijk economisch en ecologisch interessante oplossingen beschikbaar zijn. Biozuiveringssystemen spelen hierbij een belangrijke rol.

Diffuse en directe verliezen
Het probleem van de spuitresten doet zich voor in een sector met veel familiale bedrijven met beperkte middelen voor milieu-investeringen. Vaak gaat het om verschillende combinaties en uiteenlopende intensiteiten van spuitmiddelen op diverse teelten. Bijkomende factoren zijn de sterke gebruiksfluctuaties in functie van de seizoenen en het gebruik van wisselende pesticide-cocktails.
Deze pesticiden komen in het milieu terecht via diffuse verliezen, d.w.z. via spuitdrift, maar ook via directe verliezen. Uit recent onderzoek blijkt dat deze directe verliezen of puntlozingen 40 tot 90% van het totaal uitmaken. Concreet gezien gaat het hier vooral om het morsen tijdens het vullen en het transport, het overlopen van de tanks, de onzorgvuldige opslag en de slordige verwijdering van fytoverpakkingen.

Te veel landbouwers vullen en spoelen het spuittoestel, intern zowel als extern, op een verharde ondergrond. Zo ontstaat er afspoeling, direct naar het oppervlaktewater toe of via de riolering. Dit kan worden vermeden door het spoelen zoveel mogelijk te verplaatsen naar het veld en door de inrichting van een degelijke vul- en spoelplaats met een opvangreservoir.

Biozuiveringssystemen
Het restwater moet niet alleen worden opgevangen maar ook op een deskundige manier verwerkt. Hiervoor zijn er verschillende technieken, te beginnen bij de chemische en fysische zuivering. De goedkoopste oplossing is echter de microbiologische afbraak op het erf zelf. Bij deze biozuiveringssystemen vermelden we het Zweedse systeem biobed, het Franse biobac en het Belgische biofilter.
Het biobed-concept is eenvoudig: het bestaat uit een kuil in de grond, omgeven door een halfdoorlaatbare kleilaag, gevuld met een mengsel van 50% stro, 25% veen en 25% grond. Bovenaan komt gras als vochtregulator. De spuittoestellen worden boven het biobed gevuld en gespoeld. Het restwater sijpelt door de filter.

De biobac is een variante hierop. Alleen de kuil in de grond is vervangen door een bak met ondoorlaatbare wanden. In dit geval is de waterhuishouding volledig gebaseerd op verdamping. Het biofilter-systeem bestaat uit drie op elkaar gestapelde containers, gevuld met hetzelfde materiaal als bij de andere systemen. Het restwater wordt naar de bovenste container gepompt en sijpelt door naar de onderste container. Deze biozuivering in drie stappen garandeert een efficiënte reductie van de gewasbeschermingsmiddelen van meer dan 99%.

Wetenschappelijke ondersteuning
Het biofilter-systeem werd onderzocht en verder geperfectioneerd in het kader van het landbouwkundig project BIOREM, samen met de universiteiten van Leuven en Gent. Het uiteindelijke systeem bestaat uit 4 delen: de opvang van het restwater in een buffertank; de eigenlijke biofilter; de nazuivering en verdamping door middel van vegetatie; de opvang van het eventuele effluent. De buffertank is essentieel voor de goede werking omdat zij een overbelasting van de biofilter voorkomt.
Alle land- en tuinbouwers kunnen hun steentje bijdragen om de druk van de gewasbeschermingsmiddelen op het oppervlaktewater te verlagen. Vooral de reductie van puntlozingen is een must. 90% van de verontreiniging kan worden opgelost zonder grote investeringen. De consequente toepassing van goede landbouwpraktijken en het gebruik van een doeltreffend biofiltersysteem komen iedereen ten goede.